Ι. Στ. Βέργου 

                       Αγώνας πριν 50 χρόνια για μια Κάμαρα, μια Ξελόντζα
   Τι σου είναι και τούτη η σκέψη,  το μυαλό, που όλο πιλαλάει, πηγαίνει στο πίσω, στα παλιά και πάλι στα προς τα εδώ, τα σημερινά γυρνάει.   Λακάει… Γρήγορα να φέρνει όλα τα παλιά στο σήμερα και όλα να τα συγυράει…. Προσπαθεί να διαβεί, να πάει στο αύριο, όπως πολύ-πολύ τo θέλει, το μέλλον να μαντέψει και εκεί σκοντάφτει, πέφτει και κολλάει και στα πίσω, στα τώρα, στα σημερινά ξαναγυρνάει, και τα παλιά και τα τωρινά σκέπτεται και υπολογίζει. Και σήμερα επήγε η σκέψη μου ο νους μου  γρήγορα κάπου. Που;… που αλλού;… Στο χωριό μου και στα νεανικά μου χρόνια και συνάντησα  εκεί στην Ράχη τον μπάρμπα Πανάγο….

Και άλλους…
Δεν πρόφτασα να τον χαιρετήσω,   με χαιρετάει αυτός.

Η κουβέντα με τον μπάρμπα-Πανάγο
-Γεια σου παλικάρι μου.
-Γεια σου μπάρμπα.
-Τι γίνεσαι, τι φτιάχνεις, και που τα παλεύεις;
-Στην Αθήνα μπάρμπα τα πολεμάω και εκεί μεινέσκω….

 «...Γλυκός ο ύπνος την αυγή, γδυτός ο κώλος τη λαμπρή...»

Μεγάλη! Κι έρχεται κούτσα-κούτσα, μέρα βραδιάζει, μέρα ξημερώνει... Φουντώνει η λαχτάρα στα στήθια...

Τα μάτια προσπαθούν να πιάσουν τ΄  όνειρο καθώς κινείται από το «πέρα» στο «κατά».

  Άνοιξη…

Που κουράστηκες κι απόμεινες; 
Και τα παιδιά προσμένουν;…Πώς θα τους το πω, 
πως για να ρθείς ξεκίνησες, 
και πάγωσες στο δρόμο;

του Χρ. Αθ. Μαραγκού υπoστρατήγου ε.α

“…… Καθώς την δευτέραν πρωί απερνώντας εν Σώμα από αυτούς, περίπου των χιλίων πεζών και ιππέων

εις το διάσελον της γριάς, και εκινήσαντες δια τα μέρη τούτα ήλθον εις το Λυκούρεσι

και συναντήθηκα με αυτούς εις του Σέρβου από κάτω,

με τους οποίους ετουφεκίσθημεν και όσον ημπορέσαμε τους αντισταθήκαμε

πέρνωντας τους περίπου των πέντε χιλιάδων προβάτων όπου είχαν παρμένα, μερικά αλογογελάδια,

εμποδίζοντας ακόμη και όσα άλλα εκ του πλησίον ημπορούσαν να πάρουν ……”

Χ. Αθ. Μαραγκού, υποστρατήγου ε.α.

Μετά την απελευθέρωση των Φράγκων, το 1320 μ.Χ. οι βυζαντινοί ενίσχυσαν τον πληθυσμό του χωριού με ελληνικές οικογένειες από τις διάφορες περιοχές της αυτοκρατορίας.  Τότε πρέπει να εγκατεστάθησαν στο χωριό οι Φίληδες, οι Γαβράδες, οι Σμυρνιοί, οι Κανδηλώροι, οι Κλεισουραίοι, οι Ηλιόπουλοι απόγονοι των οποίων υπάρχουν μέχρι σήμερα. 

Στα επίκαιρα σημεία του χωριού, στον Αγιάννη, στην Γκρόπα, στην Έριζα έχτισαν πυργόσπιτα με γνωστότερο του Φίλη με τις πολεμίστρες του στις μεσημβρινές πλευρές το οποίο υπήρχε στην Ράχη μέχρι το 1952 οπότε κατεδαφίστηκε. Στον προαύλιο χώρο είχε χτιστεί ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, μικρή βασιλική μετά τρούλου, η οποία κατεδαφίστηκε κι' αυτή το 1928 για να χτιστεί στη θέση της η σημερινή Μητρόπολη του χωριού.

..............................................................................................................................................................................................................

Απρίλη σ ερωτεύτηκα

Παιδούλα ήσουν και δέχτηκα,

Να σμίξουμε τα χείλη

Ένα δειλινό τ Απρίλη. 

Στην στράτα,στο σκαλί σου,

Έπαιρνα το φιλί σου...

Μου ΄λεγες τώρα βιάσου,

Με λειώνει η αγκαλιά σου..

Στις μυρωδιές του Μάη,

Σβήνει η καρδιά μου,πάει...

Έρωτας είσαι, φως μου...

Φιλιά, όσα θέλεις δώσ' μου...

Στα βρόχια σου πως μπλέχτηκα;

Μη μου ΄είπες λόγια ψεύτικα;

Και τα πυρά μου χείλη,

Σε φίλησαν Απρίλη;

 Αθ. Γκούτης